Expertise
Ondersteunen van onderzoek, beleid en innovatie
Onderzoekers, beleidsmakers en innovators (gezamenlijk ook wel datagebruikers genoemd) hebben toegang nodig tot gezondheidsdata om nieuwe inzichten te ontwikkelen en betere zorg mogelijk te maken.
Health-RI werkt aan een nationale gezondheidsdata-infrastructuur die het vinden, aanvragen en veilig hergebruiken van gezondheidsdata voor onderzoek, beleid en innovatie makkelijker maakt. Hierdoor krijgen datagebruikers sneller inzicht in:
- welke datasets beschikbaar zijn
- waar deze data zich bevinden
- en onder welke voorwaarden ze gebruikt kunnen worden
Dit maakt het eenvoudiger om onderzoek te doen ten behoeve van bijvoorbeeld nieuwe behandelingen, preventie of verbeteringen in de zorg.
Hoe werkt het hergebruiken van data in de nationale infrastructuur?
Om datagebruikers te ondersteunen werkt Health-RI aan een nationale infrastructuur voor het vinden, aanvragen en veilig analyseren van gezondheidsdata.
Bij Health-RI werken wij aan het gehele proces rondom het hergebruiken van data, dit proces hebben wij de data journey genoemd. Deze data journey bestaat uit de volgende stappen:
De stappen in de data journey voor secundair gebruik
De nationale gezondheidsdata catalogus
Data vinden en delen in de nationale gezondheidsdatacatalogus
Health-RI ontwikkelt op dit moment de Minimal Viable Product-versie van de Nationale Gezondheidsdatacatalogus. In deze catalogus kunnen datahouders, zoals ziekenhuizen, huisartspraktijken en andere organisaties metadata over hun datasets beschikbaar stellen, zodat deze vindbaar worden voor hergebruik door datagebruikers, zoals onderzoekers, beleidsmakers en innovatoren.
Datagebruikers kunnen in de catalogus datasets zoeken en filteren om de juiste datasets voor hun onderzoek te vinden.
Neem alvast een kijkje op de website van de Nationale Gezondheidsdatacatalogus. We breiden de functionaliteiten én het aantal datasets regelmatig uit.
Data aanvragen via de Data Aanvraagservice
Heb je de datasets gevonden die je nodig hebt?
Via de Data Aanvraagservice kun je straks met één aanvraag meerdere datasets van verschillende datahouders aanvragen. Dit stroomlijnt het momenteel complexe proces waarin elke organisatie andere aanvraagmethoden en beoordelingscriteria hanteert.
De aanvraagservice verzamelt alle benodigde informatie om je onderzoeksaanvraag zorgvuldig te toetsen.
Bezoek alvast de Data Aanvraagservice en laat ons weten hoe we deze verder kunnen verbeteren. Het aanvragen van datasets uit de catalogus voor onderzoek, beleid en innovatie is al mogelijk, en wij werken continu aan verbeteringen van het aanvraagproces.
De data aanvraag service
Data hergebruiken in een netwerk van beveiligde verwerkingsomgevingen
Is jouw aanvraag goedgekeurd? Dan gaan de datahouders aan de slag met het klaarmaken van de gevraagde datasets in een veilige verwerkingsomgeving. Hierbij worden datasets gekoppeld, gepseudonimiseerd of geanonimiseerd, zodat ze veilig en gezamenlijk gebruikt kunnen worden.
Het zorgvuldig omgaan met gevoelige gezondheidsdata is essentieel. Daarom worden datasets altijd beschikbaar gesteld in beveiligde verwerkingsomgevingen binnen de nationale gezondheidsdata-infrastructuur. Alleen de personen die in de aanvraag zijn goedgekeurd krijgen toegang.
Voor deze veilige omgevingen werkt Health-RI samen met verschillende partners.
Na toegang kan de datagebruiker starten met het onderzoek. De resultaten van dit onderzoek leveren – hopelijk – gezondheidswinst op voor de samenleving. Wanneer het onderzoek is afgerond, worden ook de gegenereerde onderzoeksdata weer beschikbaar gesteld voor hergebruik via de datacatalogus, zodat nieuwe studies daarop voort kunnen bouwen.
Het netwerk van veilige verwerkingsomgevingen is nog vollop in ontwikkeling.
Meer informatie over veilige verwerkingsomgevingen kan je hier vinden!
Wat gaat er veranderen met de komst van de European Health Data Space (EHDS) verordening
De European Health Data Space (EHDS), oftewel de Verorderning betreffende de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens, versterkt patiëntenrechten en bevordert wetenschappelijk onderzoek, innovatie en beleid. In de EHDS staan regels om gezondheidsdata makkelijker te kunnen delen, met bijvoorbeeld zorgverleners, andere Europese landen, met onderzoekers en beleidsmakers.
Met de komst van de European Health Data Space (EHDS) verandert er veel voor datagebruikers. Het hergebruiken van gezondheidsdata voor onderzoek, beleid en innovatie wordt een recht, en het delen van data wordt een plicht.
Voor datagebruikers betekent dit dat het hergebruiken van gezondheidsdata een duidelijker juridisch kader krijgt en beter wordt georganiseerd via nationale en Europese data-infrastructuren. Vanaf 26 maart 2029 moet de EHDS grotendeels geïmplementeerd zijn, Health-RI werkt momenteel via het HDAB-NL project aan de voorbereiding van de implementatie van de EHDS.
Wat betekent dit concreet voor datagebruikers?
Als datagebruiker kan je in de toekomst:
- een aanvraag indienen wanneer er een gegronde reden is om gezondheidsgegevens te gebruiken voor secundair gebruik
- Betaal je een vergoeding voor het gebruik van data, waarvan een deel naar de datahouder gaat
- Moet je voldoen aan de voorwaarden van de datavergunning
- Krijg je toegang tot gegevens die geanonimiseerd of als het niet anders kan - gepseudonimiseerd zijn
- Werk je met deze data in een beveiligde verwerkingsomgeving
- Publiceer je onderzoeksresultaten en outputs zodat deze vindbaar zijn via de Health Data Access Body (HDAB)
Services voor datagebruikers
Via het Nationale Gezondheidsdataportaal biedt Health-RI ondersteuning aan zowel datagebruikers als datahouders.
Op het portaal kunnen gebruikers:
- uitleg vinden over de Nationale Gezondheidsdatacatalogus
- vragen stellen over het aanvragen van datasets
- ondersteuning krijgen bij het voorbereiden van data-aanvragen
Daarnaast biedt het portaal trainingen en begeleiding, onder andere via de Health-RI Academy.
Deze trainingen richten zich bijvoorbeeld op:
- databeschikbaarheid en datakwaliteit
- het FAIR maken van data (Findable, Accessible, Interoperable en Reusable)
- data stewardship
Via het portaal krijgen gebruikers ook toegang tot verschillende tools en infrastructuren, zoals:
- andere datacatalogi (bijvoorbeeld de BBMRI-catalogus en cBioPortal)
- tools voor medische beelddata zoals XNAT
- beveiligde verwerkingsomgevingen zoals SURF SANE
ELSI servicedesk
Het hergebruiken van gezondheidsdata brengt vaak ethische, juridische en maatschappelijke vragen met zich mee.
De ELSI Servicedesk helpt onderzoekers, professionals, ethici, juristen, beleidsadviseurs en patiëntvertegenwoordigers bij vraagstukken rondom:
- ethische aspecten
- juridische kaders
- maatschappelijke implicaties van datagebruik
De servicedesk biedt informatie en advies om verantwoord gebruik van gezondheidsdata mogelijk te maken.